ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ | ΕΙΜΑΣΤΕ | ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ | ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ | ΕΚΔΟΣΕΙΣ | ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
        
Ελλάδα κομμάτι της ψυχής μας
Ο Οδυσσέας δεν ταξίδεψε ποτέ (Παρουσίαση)
η υγεία του ανθρώπου και η υγεία του κόσμου
το διηνεκές στην τρίτη χιλιετία
ωμοφαγική διατροφή
να κρίνουμε ή να μην κρίνουμε;
ιδού η απορία.
ποιος είναι ο ελεύθερος άνθρωπος;
συνέντευξη του μανώλη μπριλλάκη,
ΕΡΤ 1, 11/6/1999
γιατί οι άνθρωποι ουρλιάζουν όταν θυμώνουν;
θάνατος-ανάσταση
συνοδεία θανάτου
το παραμύθι του σύννεφου και της βροχής
το καφέ - σχολείο γεννιέται ή πως γκρεμίζεται ένας τοίχος.
οι κρίσεις στη ζωή μας
τι είναι διάλογος
σίβα ναταράγια
ο πρίγκιπας του κοσμικού χορού
τι τριάντα, τι σαράντα, τι ογδόντα
τα παιδιά: οι δάσκαλοι του ανθρώπου της νέας εποχής, της νέας συνείδησης
γιατί η σεξουαλική-ερωτική σχέση είναι τόσο σημαντική στη ζωή μας
το μανιφέστο της αγάπης
η πίστη και το απόλυτο
όταν ο έρωτας γίνεται έρωτας
συνέντευξη του κώστα φωτεινού στην εκπομπή της έλλης βαλσαμίδου
η ικανότητα που έχει ο άνθρωπος να θεραπεύεται μόνος του
ο φόβος της αλλαγής
το κοριτσάκι στο δάσος
ΤΑ ΝΕΑ ΜΑΣ ΑΡΘΡΑ ΤΑΙΝΙΕΣ

συνέντευξη του Κώστα Φωτεινού στην εκπομπή της Έλλης Βαλσαμίδου

«Σημεία των Καιρών»
στο κανάλι «Seven-X»

Λέγομαι Έλλη Βαλσαμίδου και απόψε θα συνεχίσουμε εκείνο το ωραίο ταξίδι που ξεκινήσαμε σε μια παλιότερη εκπομπή με τον Καθηγητή Κώστα Φωτεινό. Ένα ταξίδι, όχι στο βυθό της θάλασσας, όπως ο Ζακ Κουστώ, αλλά λίγο βαθύτερα, αρκετά βαθύτερα, μέσα στον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου. Στο πνεύμα του, στην ψυχή του, στα συναισθήματα, στις αποφάσεις του.

Ο Καθηγητής Κώστας Φωτεινός, που είναι προσκεκλημένος μας απόψε, είναι ένας μελετητής της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μόντρεαλ, στις επιστήμες της αγωγής και Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, έχει κάνει έρευνες γύρω από τον άνθρωπο και τη συμπεριφορά του και είναι συνεργάτης της UNESCO για αυτά τα θέματα. Ο Καθηγητής Κώστας Φωτεινός, προσπαθώντας να μπολιάσει όσους μπορεί περισσότερους ανθρώπους σε ένα νέο τρόπο ζωής, στο ευ ζην, δημιούργησε ένα σχολείο για εκπαιδευτικούς, που το ονόμασε χαρακτηριστικά Καφέ - Σχολειό, στο οποίο οι καθηγητές, οι εκπαιδευτικοί καλούνται να μάθουν οι ίδιοι τον εαυτό τους και να μάθουν να διδάσκουν αυτή τη μέθοδο και στα παιδιά, ώστε να διδάσκουν μια Παιδεία του Βάθους, όπως την λέει ο Δάσκαλος που έχουμε μαζί μας απόψε.

Κύριε Φωτεινέ, σας καλωσορίζουμε και σας παρακαλούμε να μας πείτε μερικά λόγια αναλυτικότερα γι΄ αυτό το Σχολείο και για τα σεμινάρια που κάνετε εδώ στην Ελλάδα πάνω σε αυτό το θέμα, στην συμπεριφορά του ανθρώπου.
Κ.Φ.: Ευχαρίστως. Το θέμα είναι πολύ μεγάλο.
Ε.Β.: Ας μιλήσουμε λοιπόν για τη δουλειά σας.
Κ.Φ.: Είναι δουλειά μιας ολόκληρης ζωής, 40 χρόνια ιστορία. Να το πάρουμε το πράγμα από την αρχή;
Ε.Β.: Ναι, ναι.
Κ.Φ.: Στην αρχή της πανεπιστημιακής μου καριέρας ήμουν ειδικός στην τεχνολογία στην εκπαίδευση. Και εννοούμε τεχνολογία όλες τις μηχανές που χρησιμοποιούμε μέσα σε μία τάξη, σε ένα σχολείο ή σε ένα εργαστήριο, για να μπορέσει το παιδί να έχει πιο εύκολες προσλαμβάνουσες παραστάσεις, να είναι σε επαφή με την πραγματικότητα και να μπορέσει να κατανοήσει καλύτερα και να δημιουργήσει καλύτερα.
Ε.Β.: Ποιες είναι αυτές οι μηχανές;
Κ.Φ.: Πολλές, πάρα πολλές. Ξεκινώντας από τον Skinner που είχε προτείνει στην αρχή της ιστορίας της τεχνολογίας, μηχανές που σε μαθαίνουν. Για παράδειγμα, υπάρχει μία μηχανή που βάζει στο παιδί ερωτήσεις, το παιδί δίνει την απάντηση και η μηχανή ξέρει την σωστή απάντηση που αν την απαντήσει σωστά το παιδί το επιβραβεύει. Πολλές φορές δίνει στο παιδί και μία καραμελίτσα. Αλήθεια, υπάρχει ένα πιάνο στο οποίο παίζει ο μαθητής το κομμάτι που είναι προγραμματισμένο βέβαια και όταν το παίξει σωστά, στο τέλος πέφτει μια καραμέλα.
Με όλα αυτά τα πράγματα δε συμφωνούσα από την αρχή, αλλά ήθελα να τα διερευνήσω.
Μου θύμιζαν τις κότες που έχουν στα λαϊκά πανηγύρια, στην Αμερική, που τις βάζουν να μετράνε, να χτυπάνε, να πηδάνε, ... και τελικά, όταν το κάνουν, τις δίνουν ένα κομμάτι...
Ε.Β.: Όπως δίνουμε ζάχαρη στα άλογα, όταν τρέξουν καλά...
Κ.Φ.: Όπως η εκπαίδευση που κάνουν στα δελφίνια, και τα λοιπά. Από εκεί ξεκίνησαν βέβαια, και συνέλαβαν αυτή την τεχνική και στην εκπαίδευση, με διάφορες μηχανές. Έτσι άρχισε η εποχή της τεχνολογίας.
Κατά την διάρκεια του δεύτερου παγκόσμιου πόλεμου, επειδή υπήρχε ανάγκη από μεγάλη παραγωγή - ειδικά όπλων - και συνεπώς ανάγκη εκπαίδευσης εργατών, άρχισαν να χρησιμοποιούν τον κινηματογράφο για να εκπαιδεύσουν τους εργάτες. Και μέσα από αυτή την εμπειρία, αναδείχθηκε ο κινηματογράφος, σαν ένας μεγάλος δάσκαλος, ένα τεράστιο μέσο εκπαίδευσης που διευκόλυνε, γιατί έτσι μπορούσαν και εκπαίδευαν τεχνίτες και υπαλλήλους μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, μέσα από την εικόνα του κινηματογράφου. Μετά ήρθε η τηλεόραση και μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο βρεθήκαμε μπροστά σε ένα μεγάλο όγκο πληροφοριών, από τον κινηματογράφο, την τηλεόραση και άλλες μηχανές που με βάση τα πειράματα που είχαμε κάνει απέδειξαν ότι μπορούσαν να διευκολύνουν τη μάθηση. Να κάνουν το παιδί, τον άνθρωπο, τον εργάτη να μάθει πιο γρήγορα και να μάθει καλύτερα. Κι από εκεί άρχισε η επιστήμη της Τεχνολογίας στην Εκπαίδευση. Αυτή ήταν στην αρχή η ειδικότητα μου, στα οπτικοακουστικά μέσα. Δηλαδή στον κινηματογράφο και την τηλεόραση.
Ήμουν λοιπόν την εποχή, όπου άρχισε η βασιλεία των οπτικοακουστικών μέσων. Συμμετείχα στο κτίσιμο των μεγαλύτερων στούντιο στο Πανεπιστήμιο του Μόντρεαλ με εκατομμύρια επενδύσεων για την αγορά μηχανημάτων.
Δεν κράτησε όμως παραπάνω από 10 — 12 χρόνια και δυστυχώς συνεργάστηκα αργότερα στο κλείσιμο όλων αυτών των στούντιο και στην καταστροφή όλου αυτού του βασιλείου.
Πιστέψαμε πολύ ότι η τεχνολογία μπορεί να αλλάξει τον άνθρωπο, αλλά αποδείχθηκε ότι δεν μπορούσε.
Μετά ήλθαν τα κομπιούτερς, η πληροφορική και εδώ και καμιά δεκαριά χρόνια επαναλάβαμε το ίδιο ακριβώς παραμύθι.
Ε.Β.: Το ίδιο λάθος δηλαδή;
Κ.Φ.: Το ίδιο παραμύθι. Λέγαμε «εντάξει, τα οπτικοακουστικά μέσα δεν ήτανε κατάλληλα, αλλά τα κομπιούτερς είναι καταλληλότερα διότι έχουν μια λογική στην λειτουργία τους που μπορεί να βοηθήσουν τα παιδιά να μάθουν γρηγορότερα».
Έπεσα με τα μούτρα και θυμάμαι ότι είχα στο πανεπιστήμιο, στο τμήμα που διηύθυνα, το μεγαλύτερο εργαστήριο πληροφορικής για εκπαίδευση του Πανεπιστήμιου του Μόντρεαλ. Πάλι όλοι οι φοιτητές άρχισαν να έρχονται, είχαν γραφτεί στα μαθήματα ελπίζοντας πάντα, μαζί με τους ερευνητές, ότι θα έβγαιναν από τα εργαστήρια πληροφορικής πιο έξυπνοι. Ήδη τώρα έχει αρχίσει και φαίνεται ότι έχουμε πάθει το ίδιο πράγμα. Δεν βγαίνουμε πιο έξυπνοι ούτε με την χρήση της πληροφορικής, ούτε με την χρησιμοποίηση των οπτικοακουστικών, ούτε με οποιουδήποτε άλλο τεχνολογικό μέσο.
Ε.Β.: Ίσως βγαίνουν λίγο τραυματισμένοι;
Κ.Φ.: Δεν ξέρω, αν βγαίνουν τραυματισμένοι, αλλά πάντως δεν βγαίνουν με το αποτέλεσμα που ελπίσαμε ότι θα έχουμε. Η υπόθεση ήταν ότι, όταν και όσο η τεχνολογία είναι κατάλληλη, καλά φτιαγμένη, καλά ενταγμένη μέσα στο παιδαγωγικό σύστημα, τόσο πιο πολύ ο μαθητής θα αποδώσει σε μάθηση. Αυτή ήταν η βασική υπόθεση. Και γι΄ αυτό λέγαμε «η τεχνολογία θα μας δώσει καλύτερους ανθρώπους».
Αυτό έχει επαναληφθεί πάρα πολλές φορές στην ιστορία του ανθρώπου.
Γι΄ αυτό αρχίσαμε, εμείς οι επιστήμονες, να διερευνούμε μια άλλη υπόθεση που ήταν ακριβώς η αντίθετη από αυτήν. Η νέα υπόθεση ήταν «γιατί ο μαθητής δεν...». Γιατί διαπιστώσαμε ότι οι μαθητές δεν εκμεταλλευόντουσαν, ούτε χρησιμοποιούσαν την τεχνολογία σε βαθμό, ώστε να μπορέσουν να αντλήσουν από αυτήν πληροφορίες και μάθηση. Και βέβαια διαπιστώσαμε ότι οι μαθητές δεν ήτανε έτοιμοι οι ίδιοι. Και τι θα πει «έτοιμοι οι ίδιοι»; Σαν άτομα. Οπότε είπαμε, εδώ είναι το λάθος. Η τεχνολογία μόνη της δεν μπορεί να λειτουργήσει, δεν μπορεί να αποδώσει, δεν μπορεί να πείσει τον μαθητή, δεν μπορεί να εμφυσήσει στο μαθητή γνώση καλύτερη, πιο βαθιά, πιο ολόκληρη, παρά μόνο αν ο μαθητής είναι έτοιμος να την παραλάβει. Να την πάρει. Να την δεχθεί. Γι΄ αυτό είπαμε «προς το παρόν αφήνουμε την τεχνολογία στη γωνιά και αρχίζουμε να ασχολιόμαστε με τον ίδιο τον μαθητή». Τον μαθητή δηλαδή σαν άνθρωπο. Το δικό μου εργαστήριο είναι από τα πρώτα εργαστήρια - μαζί με πολλά άλλα στην Αμερική - όπου κάναμε αυτή τη στροφή, και είπαμε «εμείς θέλουμε να αρχίσουμε να κοιτάζουμε τον άνθρωπο».
Ε.Β,: Έτσι αρχίσατε να ψάχνετε στον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου.
Κ.Φ.: Ευτυχώς, είχαμε ήδη μία προπαίδεια, είχαμε γνώσεις, διότι είχα ήδη κάνει και σπουδές ψυχολογίας και ψυχοπαθολογίας και θεραπευτικής σύμφωνα με τις αρχές της Αντλεριανής Σχολής.
Η πρόθεση μου λοιπόν ήταν να μάθω πώς λειτουργεί αυτή η «μηχανή», η ψυχολογική πλευρά του ανθρώπου, η οποία είναι τόσο δύσκολη να την καταγράψουμε, η οποία μας ξεφεύγει, δεν μπορούμε να την ελέγξουμε και που τελικά μας καθορίζει. Κι έτσι με τις γνώσεις που είχα, ξεκινήσαμε με άλλους επιστήμονες και ανοίξαμε εργαστήρια και είπαμε «θα μάθουμε πώς λειτουργεί ο άνθρωπος, πώς λειτουργεί ο μαθητής και πότε μπορεί να εκμεταλλευθεί τα καλά στοιχεία που του προσφέρει το περιβάλλον του. Είτε είναι τεχνολογικό ή οτιδήποτε. Πώς μπορεί να το εκμεταλλευτεί για να γίνει καλύτερος;» Δηλαδή, δεν είναι το περιβάλλον που κάνει τον άνθρωπο να είναι καλύτερος, είναι ο άνθρωπος που είναι ικανός να εκμεταλλευτεί καλύτερα το περιβάλλον που τον κάνει να είναι καλύτερος. Οπότε το καθοριστικό στοιχείο, η καθοριστική μεταβλητή είναι ο άνθρωπος, όχι η τεχνολογία.
Ε.Β.: Ο άνθρωπος σαν γνώσεις μόνο ή και σαν πρόθεση;
Κ.Φ.: Ούτε σαν γνώση, ούτε σαν πρόθεση. Ο άνθρωπος σαν ένα ολόκληρο ον, με όλα του τα ένστικτα, τις αγάπες του, τα μίση του, τη σκέψη του, τα συναισθήματα του, το σωματάκι του, όλα του, όλα. Ο άνθρωπος σαν καθολική μηχανή. Δεν τον κόβουμε πια, γιατί είχαμε πει στην προηγούμενη εκπομπή ότι η επιστήμη είχε κόψει, κατακερματίσει τον κόσμο και τον άνθρωπο, για να μπορέσει να τον κατακτήσει. Εδώ επανέρχεται ο άνθρωπος ολόκληρος, δεν κατακερματίζεται.
Ε.Β.: Αυτή είναι δηλαδή η ολιστική παιδεία;
Κ.Φ.: Είναι η ολιστική προσέγγιση και παιδεία. Και αρχίσαμε να αναπτύσσουμε τις εξής υποθέσεις. Η ερώτηση μας ήτανε πολύ απλή. Ποιες είναι οι συνθήκες εκείνες ζωής, περιβάλλοντος, συναισθηματικές συνθήκες, ποιες είναι οι συνθήκες εκείνες που κάνουν έναν άνθρωπο να αναπτύσσεται; Αυτές πρέπει να βρούμε, πρέπει να τις μελετήσουμε, πρέπει να τις καταγράψουμε, πρέπει να τις ελέγξουμε και στη συνέχεια να πούμε «Α! Αν αυτό είναι αλήθεια, θα προσπαθούμε να φτιάξουμε τέτοιες συνθήκες, για να μπορούν οι άνθρωποι να μεγαλώνουν σωστά». Πού; Στο σχολείο καταρχήν, γιατί εκεί είναι ο χώρος στον οποίο μπορούμε να έχουμε κάποια δύναμη ελέγχου και να κάνουμε συνθήκες τέτοιες, ώστε ο άνθρωπος να αναπτύσσεται.
Διότι βέβαια, δεν χρειάζεται να πούμε ότι όλες οι έρευνες είχαν αποδείξει ότι μέχρι τότε -κι ακόμα συνεχίζεται - οι συνθήκες που έχουμε στην παιδεία, στην εκπαίδευση, στα σχολειά μας - και διεθνώς, όχι μόνο στην Ελλάδα, - δεν είναι καθόλου αναπτυξιακές. Είναι μπορούμε να πούμε αποθαρρυντικές. Τα αποθαρρύνουν τα παιδιά. Και ξέρετε τι θα πει αποθαρρύνουν; Το παιδί βγαίνει από εκεί και έχει αρνητική εικόνα του εαυτού του, λέει: «Δεν αξίζω τίποτα». Εγώ όταν βγήκα από το σχολείο, από το γυμνάσιο, έλεγα: «Φουκαρά Κώστα, δεν αξίζεις τίποτα.» Γιατί; Όλα τα μαθήματα και όλες οι συνθήκες του σχολείου μου με είχαν πείσει ότι είμαι ένα μέτριο πραγματάκι. Και έλεγα: «Εντάξει, είσαι ένα μέτριο πραγματάκι. Θα ζήσουμε μέτρια. Τι ωραία, τι καλά.» Και είχα μια εικόνα αρνητική του εαυτού μου. Αλλά αυτό ξέρετε τι σημαίνει; Όταν εγώ έχω μια εικόνα αρνητική του εαυτού μου, επειδή ο εαυτός μου είναι το μόνο εργαλείο που έχω για να φτιάξω τη ζωή μου, κάνω μια ζωή μέτρια. Κάνω μια ζωή αντίστοιχη. Δηλαδή, όσο καλή ή κακή είναι η εικόνα του εαυτού μου, φτιάχνω και γύρω μου μια ζωή καλή ή κακή.
Λοιπόν είδαμε πώς ήταν και είναι οι συνθήκες μέσα στο σχολείο με βάση όλες τις έρευνες που έγιναν - γιατί κάναμε μια μεγάλη έρευνα στον Καναδά ρωτώντας τα παιδιά ποιο είναι το σχολείο των ονείρων τους. Δουλέψαμε μαζί με το «Ράδιο - Καναδά», με την τηλεόραση, με το πανεπιστήμιο και με το κράτος. Και βγήκαν πράματα καταπληκτικά. Δεν βρήκαμε ούτε ένα παιδί να αγαπάει το σχολείο, αλλά μόνο να το δέχεται, να το ανέχεται, να είναι υποχρεωμένο να το τελειώσει, να το πίνει σαν ένα φάρμακο που είναι απαραίτητο, να μην το αγαπάει.
Αλλά ποιες είναι οι συνθήκες οι κατάλληλες για να μπορεί το παιδί να αγαπάει το σχολειό και συνεπώς να μεγαλώσει καλά μέσα σ' αυτό;
Οι συνθήκες αυτές όμως δεν υπάρχουν μόνο στο σχολείο. Διαπιστώσαμε ότι και στην οικογένεια υπήρχαν αντίστοιχες, καταστρεπτικές συνθήκες. Το παιδί παρόλη την αγάπη που υπάρχει μέσα στην οικογένεια, την οποία δεν την αμφισβητώ ούτε δευτερόλεπτο- δεν μπορεί να μην αγαπάει ένας πατέρας και μία μάνα τα παιδάκια τους, δεν γίνεται, έχουν βγει από μέσα τους , απ' το κρέας τους, απ' τη σάρκα τους - χτίζουν συνθήκες στην οικογένεια τέτοιες, που το παιδί βγαίνει αποθαρρημένο. Με μία εικόνα αρνητική. Γιατί ; Γιατί ο μπαμπάς και η μαμά έχουν διαφορές, οι οποίες είναι διαφορές αξιών. Διαφορές συναισθηματικές. Προσπαθούν να λύσουν τα προβλήματα μπροστά στα παιδιά, αλλά και πίσω από τα παιδιά. Έχουμε κάνει πειράματα όπου οι γονείς μαλώνουν στο διπλανό δωμάτιο από αυτό των παιδιών και τα παιδιά δεν ακούν τίποτα, αλλά η ενέργεια του καυγά τους από το άλλο δωμάτιο έχει φτάσει μέχρι το δωμάτιο των παιδιών και εμφανίζουν τα ίδια αποτελέσματα. Δηλαδή για παράδειγμα, παιδιά που δεν άκουσαν απολύτως τίποτα από τους γονείς τους που έχουν μαλώσει στο διπλανό δωμάτιο, κατουριούνται πάνω τους το βράδυ ή τα πιάνει νευρικός κλονισμός. Θέλω να σας πω κάτι που είπε ο Σερ, ο μεγάλος φιλόσοφος και το ερωτεύτηκα και το είπα και εγώ σε πολλές διαλέξεις. «Μας κατηγορώ ότι δεν αγαπήσαμε τα παιδιά μας, όπως έπρεπε. Μας κατηγορώ ότι δεν αγαπήσαμε τα παιδιά μας, όπως έπρεπε.»
Ε.Β.: Ίσως δεν ξέραμε.
Κ.Φ.: Άλλο είναι αυτό και θα το πούμε. Υπάρχουν αποθαρρημένα παιδιά, τραυματισμένα παιδιά. Και είδαμε λοιπόν πως είχε δημιουργηθεί αυτή η κατάσταση στην οικογένεια και στο σχολειό. Αλλά το ίδιο πράγμα υπάρχει και στην πολιτική. Ακριβώς το ίδιο. Σε ένα βιβλίο μου την «Παιδεία του Βάθους» είχα γράψει ότι ο πολιτικός και η διοίκηση είναι οι εκπαιδευτές της κοινωνίας. Κατά το βαθμό που εγώ και εσύ σαν γονείς είμαστε εκπαιδευτές των παιδιών μας, κατά το βαθμό που ο δάσκαλος και η δασκάλα είναι εκπαιδευτές των παιδιών κατά τον ίδιο βαθμό ο πολιτικός είναι εκπαιδευτής.
Ε.Β.: Βεβαίως, γιατί είναι και πρότυπο.
Κ.Φ.: Βεβαίως. Εγώ όταν βλέπω τον πολιτικό που είναι ένα πρότυπο αξιοθρήνητο, τι θα πιστέψω για μένα; Τι κουράγιο θα έχω εγώ, για να μπορέσω να γίνω καλύτερος; Διαπιστώσαμε μετά από έρευνες αρκετών χρόνων, ότι οι συνθήκες που προσφέρουμε στον σημερινό άνθρωπο στο δυτικό κόσμο είναι συνθήκες αποθαρρυντικές. Δεν του επιτρέπουμε να μεγαλώσει. Ξέρετε τι σημαίνει ότι δεν του επιτρέπουμε να μεγαλώσει; Δεν του επιτρέπουμε να βγάλει από μέσα του όλο το φυσικό του δυναμικό.
Αυτό που έχει κληρονομήσει από το Σύμπαν. Για να μπορέσει να το κάνει έργο. Ποιο είναι αυτό το δυναμικό; Είναι μεγάλο θέμα που μπορούμε να το συζητήσουμε άλλη φορά. Έχουμε καταντήσει τον άνθρωπο έτσι που να μην τον αγαπάμε. Δεν τον αγαπάμε. Και ο άνθρωπος μεγαλώνει μόνο μέσα σε αγάπη. Οι γονείς δεν έχουν αγαπήσει σωστά τα παιδιά τους. Δεν τα έχουμε αγαπήσει σωστά τα παιδιά μας. Οι δάσκαλοι δεν έχουμε αγαπήσει σωστά τους μαθητές μας. Και οι πολιτικοί δεν έχουν αγαπήσει σωστά το λαό.
Ε.Β.: Φοβάμαι πως οι δάσκαλοι και οι πολιτικοί δεν έχουν αγαπήσει καθόλου τα παιδιά και τους ανθρώπους.
Κ.Φ.: Μετά ρωτούν γιατί δεν πάει ο κόσμος καλά. Γιατί έχουμε αυτοκτονίες; Γιατί έχουμε εγκλήματα; Όλα αυτά είναι φυσικές συνέπειες του στυλ ζωής που τους μεταβιβάσαμε. Τα παιδιά είναι απογοητευμένα. Παλεύουμε δε μία ζωή να κάνουμε κάτι και όταν φτάσουμε στα γεράματα βλέπουμε ότι δεν καταφέραμε να κάνουμε πολλά πράγματα για να αλλάξουμε τη ζωή και τότε πέφτουμε στη νεύρωση και στην ψυχοπάθεια.
Ε.Β.: Το θέμα είναι πώς θα τα διορθώσουμε τα πράγματα τώρα; Τι μπορούμε να κάνουμε;
Κ.Φ.: Αυτό είναι το θέμα. Τι πρέπει να γίνει. Και κάναμε μία δεύτερη έρευνα, η οποία κράτησε πολλά χρόνια, κι η οποία έχει καταλήξει τώρα στο ποιες είναι οι κατάλληλες συνθήκες για να μεγαλώνει καλά ο άνθρωπος. Για να αναπτυχθεί σύμφωνα με τον προγραμματισμό που του έχει δώσει η φύση, που του έχει δώσει
το Σύμπαν και που είναι μία ομορφιά, ένα καταπληκτικό έργο. Είμαστε προγραμματισμένοι για να είμαστε συγκλονιστικοί, για να ανθίσουμε, για να βγάλουμε τους καλύτερους καρπούς. Είμαστε προγραμματισμένοι γι' αυτό. Και εμείς πάμε και κόβουμε τα κλαδιά, κόβουμε τους καρπούς, τα αφήνουμε και σαπίζουνε και νομίζουμε ότι η φύση δεν μας έχει προγραμματίσει καλά. Εμείς επεμβαίνουμε και χαλάμε όλο αυτό το ωραίο έργο της φύσης. Η φύση είναι
σοφή. Η φύση δηλαδή η συνείδηση, δηλαδή ο θεός. Συνεπώς, αυτό που μας ενδιέφερε ήτανε οι συνθήκες μέσα στις οποίες θα μεγαλώνει καλά το παιδί. Και είπαμε «Πώς θα το μάθουμε αυτό;» Εμείς είμαστε επιστήμονες και οι επιστήμονες δεν κάνουν θεωρίες, όπως νομίζουν πολλοί.
Ε.Β.: Με το πείραμα.
Κ.Φ.: Εργαστήριο λοιπόν. Και αρχίσαμε και ανοίγαμε εργαστήρια που ήταν πεδίο. Πεδίο μάχης δηλαδή. Πεδίο όπου ήταν η ζωή και μέσα εκεί γινόταν η συνάντηση των μαθητών ή των ανθρώπων ή των υπαλλήλων ή των εργατών, γιατί κάναμε και στα εργοστάσια την ίδια δουλειά. Ο εργασιακός χώρος υποφέρει κι αυτός. Έχετε δει κανέναν να φεύγει από τη δουλειά του και να είναι ευχαριστημένος, να λέει «Τι ωραία ήμουνα σήμερα, δούλεψα στο εργοστάσιο μου, δούλεψα στη βάρδια μου και ήμουνα καλά»; Όλοι γυρίζουν με τα μούτρα τόσα. Ο εργασιακός χώρος έχει τα ίδια χάλια με τον οικογενειακό χώρο, με το σχολικό χώρο και με τον κοινωνικό-πολιτικό χώρο. Και φαίνεται σαν να πηγαίνουμε προς το θάνατο μας, ενώ δεν πηγαίνουμε προς το θάνατο μας, πηγαίνουμε προς την ανάστασή μας. Διότι, όλες οι μεγάλες αλλαγές εμφανίζονται μέσα από φοβερές κρίσεις. Και φοβερές συγκρούσεις. Και βρισκόμαστε σε μία κρίση στο τέλος της δεύτερης χιλιετίας, η οποία είναι συγκλονιστική και η οποία δεν θα μας καταστρέψει, αλλά θα μας υποχρεώσει να αναγεννηθούμε. Γι' αυτό δεν φοβάμαι.
Ε.Β.: Είπε κάποιος ότι η τρίτη χιλιετηρίδα ή θα είναι πνευματική ή δεν θα είναι καθόλου. Και μάλλον θα είναι πνευματική. Κι εγώ το πιστεύω. Είμαι πολύ αισιόδοξη εγώ. Βλέπω πολλά σημάδια ανά τον κόσμο.
Κ.Φ.: Όταν μπήκαμε στην «φάση» των εργαστηρίων, αναρωτηθήκαμε τι να κάνουμε. Και είπα: «Να αφήσουμε τα μαθήματα της τεχνολογίας προς το παρόν και να βάλουμε μαθήματα τεχνολογίας, αλλά τεχνολογίας που μελετάει τον άνθρωπο, όχι της τεχνολογίας που μελετάει το μηχάνημα. Να δούμε πώς λειτουργεί ο άνθρωπος. Πώς λειτουργεί αυτή η μηχανή που είναι μέσα του και που είναι συγκλονιστική; Πώς λειτουργεί και τι κάνει; Πρώτα από όλα είδαμε πώς λειτουργεί λάθος. Και μετά πώς λειτουργεί σωστά. Και αρχίσαμε μέσα από το εργαστήριο να εκπαιδεύουμε. Τα εργαστήρια αυτά ήταν ένα σχολείο ζωής. Ήτανε ένα εργαστήριο ζωής. Κι όταν έλεγα σε διάφορα συνέδρια που πηγαίναμε, «Εμείς έχουμε κάνει ένα εργαστήριο ζωής», ρωτούσαν «Δηλαδή;» και απαντούσα «Ναι αγάπη μου. Η ζωή είναι μία τέχνη. Η ζωή μαθαίνεται. Όταν γεννηθείς, μπορείς να βουτήξεις ένα πινέλο και να αρχίσεις να ζωγραφίζεις; Όχι. Πρέπει να μαθητεύσεις. Μπορείς να πάρεις ένα κομπιούτερ και να αρχίσεις αμέσως να κάνεις προγραμματισμό; Πρέπει να μαθητεύσεις. Έτσι και η ζωή είναι μία τέχνη. Η ζωή πρέπει να μαθευτεί.»
Μας έβλεπαν στραβά. Έλεγαν «Δεν είναι καλά οι άνθρωποι». Και τους απαντούσα: «Όταν πάω να οδηγήσω ένα αυτοκίνητο, με υποχρεώνετε να πάρω μαθήματα σε ένα σχολείο οδήγησης. Και όταν θα παντρευτώ και θα κάνω ένα παιδί και θα οδηγήσω μια οικογένεια και θα καθοδηγήσω το παιδί μου, δεν σε ενδιαφέρει να δεις αν είμαι έτοιμος; Δεν είναι μεγαλύτερη ευθύνη αυτή από το αυτοκίνητο;».
Ε.Β.: Γι΄ αυτό πρέπει να την μαθαίνουμε την ζωή.
Κ.Φ.: Βεβαίως. Η ζωή είναι μία τέχνη.
Ε.Β.: Αλλά θέλει δασκάλους για να λειτουργήσει ένα σχολείο ζωής.
Κ.Φ.: Γι΄ αυτό τα εργαστήρια που κάνουμε στο Πανεπιστήμιο, τα ονομάσαμε «Εργαστήρια Ζωής». Και επειδή θέλαμε να τους αφαιρέσουμε όλη την ψευτο-επιστημονική μυθολογία, την οποία έχω βαρεθεί 45 χρόνια - οι περισσότεροι επιστήμονες νομίζουμε ότι είμαστε κάτι το σπουδαίο και δεν είμαστε απολύτως τίποτα -είμαστε όπως όλος ο κοσμάκης, ονόμασα το εργαστήριο μου «Καφέ - Σχολειό». Του έδωσα ένα όνομα για να το απομυθοποιήσω, αντί να του δώσω ένα μεγάλο - σπουδαίο όνομα «Εργαστήριο Συστημάτων Ερευνών για τις Συμπεριφορές του Ανθρώπου, και τραλαλά και τραλαλά». Με μουσικές και κιθάρες, είπα «Cafe-Ecole» και απορούσαν «Γιατί Cafe-Ecole;». Και τους απαντούσα «Ξέρετε γιατί; Όταν ξεκίνησε το Cafe-Ecole, παρέδιδα μαθήματα στα αμφιθέατρα είτε στη Γαλλία, στο Παρίσι, είτε στον Καναδά και κατέβαινα με τα παιδιά - διότι ήμουνα λαϊκός καθηγητής, δεν πήγαινα να πιω καφέ στην καφετέρια των καθηγητών, αλλά πήγαινα με τους μαθητές - και είδα ότι στην καφετέρια των μαθητών μου οι συζητήσεις που γινόντουσαν μετά το μάθημα μας ήτανε πιο πλούσιες και πιο ωραίες από αυτές που γινόντουσαν στην τάξη. Και μια φορά τα παιδιά μου είπαν: «Δεν καθόμαστε εδώ να συνεχίσουμε το μάθημα;»
Ε.Β.: Κι έτσι εμπνευστήκατε την ελεύθερη επικοινωνία.
Κ.Φ.: Έτσι γεννήθηκε το «Καφέ - Σχολειό» όπου ο καθένας μιλούσε ελεύθερα, μέσα σε ισοτιμία. Εκεί δεν ήμουν καθηγητής, ήμουν ένας φιλαράκος, όπως όλοι οι άλλοι. Βέβαια, ένας φιλαράκος που είχε μια γνώση περισσότερη και που την έθετα στη διάθεση όλων, δεν την χρησιμοποιούσα για να τους βιάζω. Για να τους επιβληθώ. Όπως λέγαμε και την άλλη φορά: «Ο πιο δυνατός δεν είναι δυνατός για να βιάζει τον αδύνατο. Ο πιο μορφωμένος δεν είναι μορφωμένος για να βιάζει τον αμόρφωτο. Είναι στην υπηρεσία του. Πρέπει να μπαίνουμε σαν δάσκαλοι στην υπηρεσία των μαθητών μας».
Και γεννήθηκε το «Καφέ - Σχολειό». Και πήρε μια τέτοια έκταση, ώστε τελικά γυρίσαμε στις τάξεις μας, τις οποίες αλλάξαμε. Βγάλαμε τα θρανία, βάλαμε κάτω μαξιλάρες, κάναμε μια γωνιά με καφέ, με φρούτα κλπ., είπαμε δεν υπάρχει πρόγραμμα, το πρόγραμμα θα γεννηθεί μέσα εδώ όταν θα μπουν οι μαθητές. Έλεγα στον κοσμήτορα μου: «Τι πρόγραμμα να κάνω, αφού δεν ξέρω ποιοι είναι οι μαθητές μου; Το πρόγραμμα δηλαδή θα το κάνω στον αέρα; Και όταν θα έλθουν οι μαθητές μου χωρίς να τους ξέρω, θα τους επιβάλλω το πρόγραμμα, γιατί εγώ το έχω προκατασκευάσει επειδή εσύ μου είπες να κατασκευάσω το πρόγραμμα; Δεν μπορώ. Μπες εσύ στην τάξη». Μια φορά στη Γαλλία του είπα, ήταν θυμάμαι ένας φιλόσoφoς, ο Γρικέρτ. «Θέλεις να σου κάνω πρόγραμμα;» «Κύριε καθηγητά, πρέπει» μου απάντησε. «Εντάξει» του είπα. «Θα βγείτε από το γραφείο σας, θα φτάσετε μέχρι την άκρη του διαδρόμου, αλλά θα μου πείτε από τώρα ποιόν θα συναντήσετε εκεί». «Δεν ξέρω πού να ξέρω;» μου απάντησε «Ε, πώς θέλεις να ξέρω ή να ξέρεις τι θα γίνει σε μια τάξη με τριάντα ανθρώπους που δεν τους έχω δει ακόμα; Θα το δούμε μαζί όταν θα φτάσουν».
Γιατί ο δάσκαλος δεν πρέπει να είναι τεχνολόγος. Πρέπει να είναι μάστορας. Ο δάσκαλος, ο μπαμπάς, η μαμά πρέπει να είναι μάστορες. Οι αρχηγοί των επιχειρήσεων πρέπει να είναι μάστορες. Ξέρετε τι θα πει μάστορας; Αυτός ο οποίος χρησιμοποιείτο υλικά που βρίσκονται γύρω και με αυτά συνθέτει. Δεν είναι ο καλλιτέχνης που για να κάνει άγαλμα ζητάει μάρμαρο από την Ιταλία και ειδική λάσπη από την Ιαπωνία, που είναι ηφαιστειώδης. Λέει ο μάστορας: «Πού ζω; Εδώ. Θέλω να κάνω ένα έργο. Τι έχουμε εδώ;» Αρχίζει και διαλέγει. «Αυτό μου κάνει, αυτό δεν μου κάνει, αυτό μου κάνει...». Συνθέτει με το περιβάλλον. Αυτός είναι ο μάστορας. Χρειαζόμαστε μάστορες. Δεν χρειαζόμαστε καλλιτέχνες. Κι ακόμα λιγότερο, δεν χρειαζόμαστε τεχνολόγους. Αυτοί που με τα κεφάλια τα φουσκωμένα έχουν τους λογαριασμούς, έχουν τα σχέδια και νομίζουν ότι προγραμματίζουν την ζωή. Τι ζωή να προγραμματίσουν; Η ζωή είναι ασύλληπτη. Εδώ με όλα τους τα κομπιούτερς, με όλες τους τις επιστήμες, οι οικονομολόγοι δεν μπορούν και κάθε δύο - τρία χρόνια υπάρχει και οικονομική κρίση. Τους λέω: «Ρε σείς, τι σκατά - με συγχωρείτε - πρόβλεψη κάνατε εσείς οι μεγάλοι οικονομολόγοι, ακόμα δεν τελείωσε η προηγούμενη οικονομική κρίση και ήρθε η επόμενη». Αλλά και οι μετεωρολόγοι με όλα τα μέσα που διαθέτουν - και διαθέτουν τεράστια μέσα για στρατιωτικούς λόγους - δεν μπορούν να προβλέψουν τον καιρό πέρα από 48 ώρες. Και μου λέτε να μπω σε μια τάξη με 30 παιδιά και να προγραμματίσω τι θα γίνει; Αυτά εγώ δεν τα κάνω». Και ξεκινάμε έτσι. Όταν κατεβήκαμε στην τάξη είδαμε, βέβαια, μεγάλες ελλείψεις. Παραδείγματος χάρη για να ξεκινήσουμε από τα πιο απλά: Δεν ξέραμε να μιλήσουμε. Τι θα πει «δεν ξέραμε να μιλήσουμε»; Όταν κάτι από σένα δεν μου αρέσει ή όταν κάνεις ένα λάθος, η πρώτη τάση του ανθρώπου είναι να σου πω «εσύ έκανες λάθος και δεν τα κατάφερες». Αυτό το ονομάσαμε «μήνυμα εσύ» και είπαμε ότι αυτό το μήνυμα είναι τραυματικό και πρέπει να εκλείψει. Πώς θα το αντικαταστήσουμε; Θα το αντικαταστήσουμε με ένα «μήνυμα εγώ», σύμφωνα με το οποίο θα λέω: «Εγώ, αγάπη μου, με αυτό που έκανες νιώθω άσχημα. Αλλά αυτό δεν έχει σχέση μαζί σου, η αξιολόγηση είναι δική μου ». Οπότε αυτομάτως, εσύ δε νιώθεις άσχημα. Δεν σε κατηγόρησα. Δεν σε απέρριψα. Αυτό είναι το «μήνυμα εγώ». Και δουλεύουμε μαζί με τους καθηγητές, δυο - τρεις μήνες για να τους μάθουμε όπου έχουν δυσκολία. Στο τέλος φέρνουμε τους μαθητές τους στην τάξη, με τους οποίους έχουν τσακωθεί, και τους βάζουμε όλους στο ίδιο εργαστήριο. «Μίλα του», λέμε στους καθηγητές. «Να, είδες; Έκανες μήνυμα εσύ. Τον κατηγόρησες. Πάρε πίσω τη φράση. Ξαναφτιάχτην». Και μαθαίνουμε σιγά - σιγά να μιλάμε.
Όταν έχουμε σύγκρουση, το πρώτο πράγμα που σκεφτόμαστε είναι ποιος θα νικήσει. Λέω, «θα σε νικήσω ή θα με νικήσεις». Και δεν σκεφτήκαμε ποτέ ότι η σύγκρουση πρέπει να λύνεται χωρίς χαμένους. Μαθαίνουμε λοιπόν στους καθηγητές πώς να λύνουν τις συγκρούσεις χωρίς χαμένους.
Και μετά παίρνουμε σιγά - σιγά όλες τις συμπεριφορές και τους εκπαιδεύουμε σιγά - σιγά στις συμπεριφορές. Όταν φτάνουμε να κάνουμε τον κύκλο των συμπεριφορών σε αυτό το Εργαστήριο Ζωής αρχίζουμε και πηγαίνουμε πιο βαθιά. Στις ενδοψυχικές δομές. Γιατί ξέρουμε ότι η εξωτερική συμπεριφορά, το έχουμε μάθει πια, είναι αποτέλεσμα της ενδοψυχικής δομής. Ποιες είναι οι ενδοψυχικές δομές; Κανένας δεν τις ξέρει για τον εαυτό του. Γιατί, για να μπορεί να λειτουργεί, τις κρύβει απ' τον εαυτό του. Δεν μπορεί να τις ξέρει. Γιατί μόλις τις γνωρίσει, αναιρούνται. Συνεπώς, τι κάνουμε; Τις κρύβουμε. Όλοι έχουμε αυτή την άμυνα. Έχουμε φοβερά συστήματα άμυνας. Και τα θέλουμε, γιατί άμα μάθω κάτι, η άμυνα έχει αναιρεθεί. Οπότε το κρύβω, για να μπορεί να λειτουργήσει. Κι απαγορεύω στον εαυτό μου να γνωρίσει τον εαυτό μου.
Ε.Β.: Συμβαίνει πάντα αυτό το πράγμα;
Κ.Φ.: Πάντα. Γι΄ αυτό έχουμε ανάγκη πάντα έναν δεύτερο που θα μας ακούσει.
Όπως λέει ο λαός άμα κάποιος έχει ένα πρόβλημα, παίρνει το φίλο του και πάει να μιλήσει μαζί του.
Ε.Β.: Έναν καθρέφτη στον οποίο...
Κ.Φ.: Έναν καθρέφτη. Γιατί λέει: «Έλα μάτια μου, έχω κάτι να σου πω. Θέλω να σου εξομολογηθώ». Η εξομολόγηση στην εκκλησία, είναι ακριβώς το ίδιο. Δεν μπορούμε μόνοι μας. Πρέπει να την κάνουμε με την παρουσία κάποιου άλλου τον οποίο σεβόμαστε, αγαπάμε.
Αρχίζουμε λοιπόν και διερευνούμε τις ενδοψυχικές δομές, μαζί με όλη την Αντλεριανή θεωρία, την οποία την ξέραμε πολύ καλά σαν ψυχοθεραπευτές... Υπάρχουν πολλές θεωρίες που μελετούν τις δομές του ανθρώπου, αλλά είναι θεωρίες που πέφτουν στις λεπτομέρειες και για να ξέρουμε έναν άνθρωπο, θέλουμε ένα βιβλίο 300 σελίδων. Αυτό δεν είναι εργαλείο. Εγώ θέλω τον άνθρωπο να τον ξέρω μέσα σε μία σελίδα. Είναι δυνατόν; Υπάρχουν πολλές σχολές και θεωρίες - μεταξύ των οποίων και οι Αντλεριανοί μέσα από τις οποίες οι ενδοψυχικές δομές του ανθρώπου περιορίζονται σε τρία προφίλ.
Στην εικόνα που έχω για τον εαυτό μου, με τον τρόπο που μεγαλώνω. Δηλαδή πείθομαι ότι είμαι κάποιος. Ότι είμαι ωραίος, ότι είμαι κακός, ότι είμαι δυσκίνητος, ότι είμαι τεμπέλης, ότι είμαι πρώτος, ότι είμαι τελευταίος, ότι είμαι χαζός, ότι είμαι σαΐνι, ότι είμαι... Εμένα με λέγανε «ο Κώστας ο μέτριος». Με είχανε κατατάξει σε μέτριο. Είχα έναν ξάδερφο τον οποίο θεωρούσαν σαΐνι. Έλεγαν: «Αυτός πιάνει πουλιά στον αέρα. Ο Κώστας, θα δούμε τι θα γίνει». Ακούγοντας αυτό, εγώ βγήκα στη ζωή έξω λέγοντας: «Ότι μπορέσω θα κάνω». Άρα είχα μια εικόνα για τον εαυτό μου, αρνητική.
Δεύτερο προφίλ, είναι η εικόνα που έχω για τους άλλους. Όταν έχω μια εικόνα αρνητική, αμέσως για τους άλλους έχω μια εικόνα...
Ε.Β.: Διαστρεβλωμένη;
Κ.Φ.: Βεβαίως! Είναι κίνδυνος. Άμα είμαι αδύναμος, μπορείτε όλοι να με κάνετε ό,τι θέλετε. Αμέσως φοβάμαι τους άλλους. Τους σπρώχνω τους άλλους. Για να αμυνθώ, τους κατηγορώ του άλλους. Για να αμυνθώ, επιτίθεμαι στους άλλους. Και έτσι γίνονται «οι ωραίες σχέσεις».
Και η τρίτη εικόνα, το τρίτο προφίλ, είναι η εικόνα για τη ζωή. Οποιονδήποτε από μας, αν ρωτάγαμε τώρα στο στούντιο: «Τι εικόνα έχεις για τη ζωή», θα μας πει την εικόνα του για τη ζωή. Μπορεί να μας πει: «Ω, η ζωή είναι δύσκολη. Πρέπει να παλεύεις», ή κάποιος άλλος «Η ζωή είναι εύκολη», ή άλλος «Μια χαρά», ή «Τα βρίσκω όλα έτοιμα» ή «Μην προσπαθείς να κάνεις τίποτα, είσαι χαμένος απ' την αρχή».
Μέσα σ' αυτά τα τρία προφίλ επενδύεται ο άνθρωπος κι οι ενδοψυχικές του δομές. Πειραματιστήκαμε πάνω από 8 χρόνια για να δούμε, αν πραγματικά αυτές οι ενδοψυχικές δομές, αυτά τα τρία προφίλ, καθορίζουν την συμπεριφορά. Και τα αποτελέσματα μας μαζί με του Άντλερ-που είναι ήδη 70 χρονών παλιά κι εμείς τα ξανακάνουμε απ' την αρχή - λένε ότι πραγματικά είναι έτσι. Οπότε είπαμε: «Στο εργαστήριο μας αυτό οι άνθρωποι θα πρέπει να μάθουν να μιλάνε, να μάθουν να συμπεριφέρονται και να μάθουν ποιοι είναι. Αυτό τι θα αποδώσει; Θα αποδώσει έναν άνθρωπο ο οποίος είναι αυτόνομος. Ο οποίος λειτουργεί μόνος του. Μόνος του... δηλαδή, δεν έχει ανάγκη από «πατερίτσες». Όλη μας η παιδεία είναι έτσι φτιαγμένη, ώστε να προσφέρει «πατερίτσες».
Ε.Β.: Πώς συμβαίνει να υπάρχει τόση έλλειψη επικοινωνίας ανάμεσα στους ανθρώπους, όταν όλοι την έχουμε ανάγκη αυτή την επικοινωνία. Πώς γίνεται, οι άνθρωποι να μην επικοινωνούν, να μην αγαπάει ο ένας τον άλλο;
Κ.Φ.: Η απάντηση είναι πολύ απλή. Η αγάπη είναι τέχνη, και η τέχνη μαθαίνεται. Μαθαίνω ν' αγαπάω. Η τάση μου να αγαπήσω είναι έμφυτη. Όμως οι συμπεριφορές της αγάπης του καθενός δεν είναι έμφυτες, πλάθονται. Μπορεί να σε δέρνω γιατί σε αγαπάω. Ας πούμε οι Σλάβοι λένε, «Δεν με αγαπάς;», «Εγώ δε σε αγαπάω;» «Ναι, αφού την περασμένη βδομάδα δεν με έδειρες».
Ε.Β.: Τέλος πάντων. Αυτό είναι λίγο τραβηγμένο.
Κ.Φ.: Όχι για τους Σλάβους. Γι΄ αυτούς ισχύει.
Ε.Β.: Μπορεί, μπορεί να ισχύει. Σαν συμπεριφορά.
Κ.Φ.: Θέλω να πω ότι η αγάπη είναι έμφυτη. Οι συμπεριφορές που την εκδηλώνουν δεν είναι έμφυτες, είναι κοινωνικά φτιαγμένες. Και τις κληρονομούμε από το περιβάλλον. Ξεκινώντας από τον μπαμπά και τη μαμά. Και λέω πάρα πολλές φορές: «Ο μπαμπάς με είχε μαλώσει, γιατί με έπιασε να φιλάω την γειτονοπούλα μου, ενώ εκείνος ξέρω πολύ καλά ότι είχε σχέσεις με τη μαμά της γειτόνισσας» Τι σεβασμό να έχω εγώ για τον πατέρα μου;
Αυτό που μου απαγόρευε εμένα, εκείνος το επέτρεπε στον εαυτό του.
Όλοι οι άνθρωποι που έχουν ευθύνη στον κόσμο κάνουν ακριβώς αυτό το πράγμα. Το ονομάζουμε διπλή αντίθεση. Δηλαδή άλλα λέω και άλλα κάνω. Και από εκεί γεννιόνται οι νευρώσεις και όλες οι ψυχοπαθολογικές καταστάσεις.
Ε.Β.: 'Άλλα σκεφτόμαστε, άλλα νιώθουμε και άλλα λέμε.
Κ.Φ.: Βεβαίως. Το εργαστήριο της ζωής αναπτύχθηκε πολύ στον Καναδά. Πολλαπλασιάστηκαν τα μαθήματα μέσα στο σχολείο και άρχισαν να μας καλούν στο εξωτερικό για επιδείξεις. Κάναμε επιδείξεις στο Μπέρκλεϋ στην Καλιφόρνια, στην Αφρική πολλές φορές, στο Παρίσι, στο Πουατιέ, στη Μόσχα, στο Τόκιο. Και βέβαια, επειδή κατάλαβα ότι δεν μπορούσαμε να γυρίζουμε σε όλα αυτά τα μέρη ούτε εγώ ούτε οι συνεργάτες μου, είπαμε να φτιάξουμε ένα τέτοιο εργαστήριο στην πατρίδα μας. Κι έτσι ήλθαμε εδώ στην Ελλάδα πριν 20 χρόνια και φτιάξαμε ένα τέτοιο εργαστήριο.
Ε.Β.: Ξεκινήσατε τα σεμινάρια.
Κ.Φ.: Ναι, εκπαιδεύσαμε πάρα πολλούς. Εκπαιδεύσαμε την πρώτη ομάδα εκπαιδευτικής τηλεόρασης του Υπουργείου, εκπαιδεύσαμε με το Υπουργείο πάρα πολλούς δασκάλους. Στο Κεμπέκ έχουμε μετεκπαιδεύσει όλους τους διευθυντές σχολών στις συμπεριφορές αυτές. Τους έχουμε μάθει δηλαδή πώς να φέρονται για να μην έχουμε προβλήματα στα σχολεία.
Ε.Β.: Έχετε κάποια γνώση των αποτελεσμάτων στη συμπεριφορά των ανθρώπων; 'Άλλαζαν συμπεριφορά κάποιοι άνθρωποι; Αγαπάνε περισσότερο;
Κ.Φ.: Όταν κάνουμε μία έρευνα, η έρευνα προβλέπει μια συνέχεια. Δε σε αφήνω, σε παρακολουθώ συνέχεια, στη ζωή σου. Και έρχομαι στο χώρο που δουλεύεις και παρατηρώ και ρωτάω εσένα και ρωτάω τους άλλους και όλα αυτά είναι καταγραμμένα στο αρχείο του εργαστηρίου στον Καναδά. Διαθέσιμα για οποιονδήποτε ερευνητή θέλει να τα πάρει, να τα αναλύσει και να τα μελετήσει. Αυτή την περίοδο γίνονται τρία ντοκτορά που διευθύνω εγώ πάνω στη μέθοδο αυτή. Έτσι λοιπόν από την έρευνα έχει αναπτυχθεί μία μέθοδος για την μετεκπαίδευση των ανθρώπων στην τέχνη της ζωής. Η ζωή θέλει να την μάθουμε. Είναι τέχνη. Είναι πολύ λεπτή τέχνη και είναι ο μόνος τρόπος για να μπορέσουμε να κατακτήσουμε την ποιότητα της ζωής. Αλλιώς θα χτυπιόμαστε μέσα στις συγκρούσεις.
Ε.Β.: Θα καταστρέφουμε ο ένας τον άλλο... Θα είμαστε όλοι δυστυχείς.
Κ.Φ.: Ευτυχώς νομίζω ότι τώρα έρευνες σαν τη δικιά μας και εργαστήρια έχουνε πληθύνει στον κόσμο και φαίνεται ότι κάτι καινούριο γίνεται... Και γίνεται διότι φτάσαμε σε αδιέξοδο. Από τις στατιστικές φαίνεται, όπως έλεγα την άλλη φορά, ότι οι αυτοκτονίες είναι κάτι το φοβερό. Οι κοινωνικές αποτυχίες κλπ είναι κάτι το φοβερό. Δεν γίνεται. Πρέπει να βρούμε μία λύση ή θα εξαφανισθούμε. Και ο άνθρωπος δεν έχει γίνει για να εξαφανιστεί. Θα συνεχίσει. Και βρίσκεται τώρα στη φάση της αναγέννησης του. Αυτό είναι μαθηματικά εξακριβωμένο και δεν είναι γνώμη μόνο δική μου, είναι γνώμη όλων των επιστημόνων που δουλεύουμε σ' αυτό το χώρο.
Ε.Β.: Άρα μπορούμε να ελπίζουμε ότι μία καινούρια γενιά ανθρώπων θα γίνει που θα είναι πιο ευτυχισμένη. Πιο χαρούμενη. Όχι πιο τέλεια επιστημονικά, αλλά πιο...
Κ.Φ.: Άσε την επιστήμη και την τεχνολογία τη φουκαριάρα άσε...
Ε.Β.: Θα είναι Άνθρωποι με κεφαλαίο που λέω εγώ, έτσι; Ολόκληροι άνθρωποι. Ολοκληρωμένοι άνθρωποι.
Κ.Φ.: Κοιτάξτε. Ο άνθρωπος έχει το θεό μέσα του. Ο θεός όταν τον έφτιαξε σαν υλικό - φυσικό κατασκεύασμα, έβαλε μέσα του το πνεύμα που είναι αποστολή του θεού. Αυτό το πνεύμα παλεύει για όλη την ιστορία, τα 4.000.000 χρόνια, να μπορέσει να εμφανιστεί μέσα από την ύλη. Και φαίνεται ότι αυτό γίνεται τώρα. Το πνεύμα τελικά θα εμφανιστεί μέσα από την ύλη γιατί η ύλη αρχίζει να γίνεται πλέον όλο και πιο λεπτή, πυκνή λεπτή ύλη και αρχίζει... να πνευματοποιείται.
Ε.Β.: Θα μπορεί δηλαδή το πνεύμα να οδηγεί την ύλη και να μη γίνεται το αντίθετο;
Κ.Φ.: Το πνεύμα την οδηγεί ήδη από τώρα. Απλώς η ύλη δεν ακολουθεί τις οδηγίες του πνεύματος. Αλλά την οδηγεί. Τότε η ύλη θα συνεργαστεί τέλεια με το πνεύμα. Και αυτό είναι ο Παράδεισος.
Ε.Β.: Δηλαδή, λεπταίνοντας οι κραδασμοί της ύλης, θα μπορεί να επικοινωνεί με το πνεύμα, με την ψυχή. Είναι περίπου το ίδιο πράγμα.
Κ.Φ.: Είναι ένα και το αυτό.
Ε.Β.: Είναι η φλόγα του Θεού μέσα μας.
Κ.Φ.: Ο Θεός είναι μέσα μας και απαιτεί τώρα να εμφανιστεί ο Θεός.
Ε.Β.: Αλλά εμείς δεν μπορούμε να επικοινωνήσουμε.
Κ.Φ.: Ο θεός απαιτεί πλέον να εμφανιστεί. Είναι μέσα μας. «Το σώμα μας είναι το σπίτι του Θεού», είπε ο Άγιος Παύλος. Και πρέπει να εμφανιστεί ο θεός. Και θα εμφανιστεί. Διότι έτσι εξηγείται η τεράστια κρίση που περνάμε τα 20 τελευταία χρόνια. Που είναι σίγουρο ότι αν υπήρχε σημαντικός εχθρός από πολιτικής άποψης, θα ήμασταν ήδη στον 3ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Αλλά δεν έχει μείνει πια κανένας.
Ένα άλλο πράγμα που μαθαίναμε σε αυτό το εργαστήριο είναι ότι μαθαίναμε τον κίνδυνο της αφθονίας. Μία φορά θυμάμαι στην Unesco με την οποία συνεργαζόμουν επί χρόνια στην Γαλλία σαν ειδικός, σε μία συνεδρίαση όπου είχαμε μάθει από τις στατιστικές ότι κάθε μέρα πεθαίνουν 40.000 παιδιά από πείνα στον Τρίτο Κόσμο, είπα «Με συγχωρείτε πολύ, καταλαβαίνω και με πονάει, αλλά με τα 40.000 παιδιά που πεθαίνουν από αφθονία στο δικό μας κόσμο ποιος θα ασχοληθεί;» και είπαν «Α! αυτό είναι από τα ωραία καλαμπούρια του Φωτεινού».
Ε.Β.: Δεν είναι καλαμπούρι όμως, διότι αυτή η αφθονία σκοτώνει την ψυχή μας.
Κ.Φ.: Ναι στο δυτικό πολιτισμό πεθαίνουμε από αφθονία.
Ε.Β.: Άρα πρέπει να εκπαιδεύσουμε και τους γονείς και τους δασκάλους. Αναλάβατε μεγάλο έργο, κύριε Φωτεινέ. Θα σας καλέσουμε να μας τα ξαναπείτε άλλη μία φορά, γιατί αυτό δεν τελειώνει.
Κ.Φ.: Να 'στε καλά σας ευχαριστώ.
Ε.Β.: Αλλά κι εγώ είμαι αισιόδοξη και πρέπει να είναι όλος ο κόσμος αισιόδοξος.
Κ.Φ.: Μία φορά θέλω να έλθω για να εγκωμιάσουμε τον άνθρωπο. Τον άνθρωπο δεν τον αγαπάμε.
Ε.Β.: Σε επόμενη εκπομπή μας λοιπόν θα δοξάσουμε τον άνθρωπο.
Κ.Φ.: Να δοξάσουμε τον άνθρωπο. Ο άνθρωπος μεγαλώνει με αγάπη και το ανθρώπινο είδος δεν το εκτιμάμε. Όλο λέμε καταστρέφει, καταστρέφει, καταστρέφει. Δεν το αγαπάμε, πρέπει να μάθουμε να αγαπάμε το ανθρώπινο είδος. Και πρέπει να εγκωμιάσουμε τα καλά του.
Ε.Β.: Στην επόμενη εκπομπή μας θα εγκωμιάσουμε τον άνθρωπο. Σας ευχαριστούμε πολύ που ήρθατε απόψε.
Κ.Φ.: Εγώ ευχαριστώ.
Ε.Β.: Καληνύχτα σας φίλοι τηλεθεατές, θα τα ξαναπούμε άλλη φορά.


ΧΑΡΤΗΣ GOOGLE

Προβολή μεγαλύτερου χάρτη


είδαμε και μας άρεσαν οι ταινίες

Sliding Doors

Tο σπίτι στη λίμνη

Γαλάζια λίμνη

Don Juan de Marcos

Beautiful windy

The pursuit of happiness

Ο τελευταίος έρωτας

Πριν το ηλιοβασίλεμα

Το λουλούδι της ερήμου

Έκτη αίσθηση

Το πράσινο μίλι

Σινεμά ο παράδεισος

Άρωμα γυναίκας

Το ημερολόγιο

Ασκήσεις ηρεμίας

Καλύτερα δεν γίνεται

Slam dog Millionaire

Finding Never Found

Bag

All that jazz

See you in Paradise

Gezunt heit

Eat – Pray – Love

Karate kid

127 ώρες

Μαύρος Κύκνος

Ο λόγος του βασιλιά