ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ | ΕΙΜΑΣΤΕ | ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ | ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ | ΕΚΔΟΣΕΙΣ | ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
        
κώστας φωτεινός
ο ιδρυτής
μαρία φωτεινού
σοφία φώτεινα χατζηκοκόλη και συνεργάτες
η ιστορία
του καφέ σχολείου
στην ελλάδα
το όραμα
οι αρχές
η μέθοδος
ΤΑ ΝΕΑ ΜΑΣ ΑΡΘΡΑ ΤΑΙΝΙΕΣ

κώστας φωτεινός: η ζωή και το έργο του

Μας είναι λίγο δύσκολο να σας μιλήσουμε για τον Κώστα Φωτεινό, όπως άλλωστε μας ήταν πάντοτε, γιατί, συνήθως, όταν μιλάμε για ανθρώπους που διακρίνονται σε κάποιον τομέα, αναφερόμαστε αποκλειστικά στο έργο τους. Στην περίπτωσή μας όμως, δεν πρόκειται απλά για έναν θαυμάσιο επιστήμονα που ανακάλυψε ένα φάρμακο που έσωσε τη ζωή πολλών ανθρώπων, και δεν έχει σημασία πώς ήταν σαν άνθρωπος. Δεν πρόκειται για έναν καταπληκτικό μάστορα που έφτιαξαν τα χέρια του αριστουργήματα, ενώ ο ίδιος μπορεί να είχε ένα χαρακτήρα δύσκολο. Πρόκειται για έναν άνθρωπο που το αντικείμενο της δουλειάς του, ο εαυτός του και η ζωή του, η θεωρία του και η πράξη του ήταν σε πλήρη συμφωνία. Ήταν ένας άνθρωπος-πράξη, ένας ανάμεσα – ευτυχώς - σε πολλούς ακόμα, που ήταν αυτό που έλεγε. Επεδίωκε περισσότερο την αναζήτηση του Εαυτού, την Παιδεία του Βάθους, όπως ο ίδιος την ονόμαζε, παρά τα βραβεία, τους επαίνους, τις διακρίσεις και την κοινωνική αναγνώριση.

Ωστόσο, για λόγους επικοινωνίας – δέσμιοι ακόμα της νευτώνειας αντίληψης των πραγμάτων – δεν θα σας μιλήσουμε μόνο για τον άνθρωπο Κώστα Φωτεινό. Θα προβάλλουμε και μερικές πλευρές της ζωής του, ώστε να σχηματίσετε μια αμυδρή εικόνα του τι σημαίνει να είναι κανείς ένας άνθρωπος που έχει υπερβεί την προσωπικότητα.

     ο άνθρωπος

Ο Κώστας Φωτεινός γεννήθηκε στο Κάιρο της Αιγύπτου στις 29 Αυγούστου 1930 κι εγκατέλειψε τα εγκόσμια στις 13 Οκτωβρίου 2003.

Χάρη στους γονείς του, το Χριστόδουλο και την Ευδοκία Φωτεινού - που γεννήθηκαν στην Σάμο και γνωρίστηκαν στο Κάιρο - και μαζί με την αδελφή του, την Χρυσάνθη, τα δυο παιδιά έζησαν μια όμορφη, «γλυκιά» ζωή - όπως έλεγε και ο ίδιος– στα παιδικά τους χρόνια. Από μικρός είχε φανεί ότι ήταν ένα ιδιαίτερο παιδί, πράγμα που επιβεβαιώθηκε, αργότερα, από τον τρόπο ζωής του και το έργο του. Ίσως, γι΄ αυτό ο δάσκαλός του επέμενε ότι το επίθετό του δεν ήταν Φώτεινας, όπως έγραφε η ταυτότητα των γονιών του, αλλά Φωτεινός, όπως και καθιερώθηκε να λέγεται στην Ελλάδα.

Ήταν ένα ανήσυχο πνεύμα, διαρκής αναζητητής, ερευνητής της ζωής και των νόμων που την διέπουν. Πρωτοπόρος στις νέες ιδέες και ειρηνικός επαναστάτης αφύπνιζε τη σοφία του βάθους των μαθητών του, την οποία εκείνος καθρέφτιζε. Κι αυτό το ζούσαμε πιο έντονα, όταν ανάμεσα σε δυό ταξίδια του από τον Καναδά στην Ελλάδα εμείς «βολευόμασταν» άθελά μας στο «γνωστό» κι εκείνος, με την παρουσία του και μόνο, το ανέτρεπε. Ήταν δάσκαλος και μαθητής συγχρόνως. Σαν δάσκαλος, όταν το έδαφος ήταν πρόσφορο, φύτευε το σπόρο, γονάτιζε παραδίπλα και προσευχόταν, μέχρι να τον δει να βλασταίνει και να λουλουδίζει. Σαν μαθητής, με την καθαρή όραση που είχε, διαπίστωνε τις παραμικρές μας αλλαγές κι έτσι μάθαινε από μας και από κάθε στιγμή της ανάπτυξής μας.

Ήταν ο άνθρωπος που, παρόλο που μας οδηγούσε με τον τρόπο της ίδιας του της ζωής, δεν ήθελε να τον αποκαλούμε Δάσκαλο ή σοφό. Γιατί ήξερε πως ήταν ένας κοινός άνθρωπος. Και γνώριζε πώς να μας οδηγεί ακολουθώντας μας. Γι΄ αυτό και τον ακολουθήσαμε. Τον εμπιστευτήκαμε και τον επιλέξαμε να γίνει ο οδηγός μας, ο δάσκαλός μας, ο εμπνευστής μας, ο δικός μας άνθρωπος με μια συγγένεια πέρα από την συγγένεια εξ αίματος. Διακρίναμε σε εκείνον χαρακτηριστικά που και εμείς διαθέτουμε και μας βοήθησε να τα αναγνωρίσουμε μέσα μας. Είδαμε έναν αρσενικό άνθρωπο να εκδηλώνει ελεύθερα και πληθωρικά τη θηλυκή του ποιότητα, την τρυφεράδα, την ευγνωμοσύνη, την κατανόηση, τη φροντίδα, την ενότητα, χαρακτηριστικά που συνήθως αποδίδουμε σε ανθρώπους που έχουν υπερβεί τη διπολικότητα όσο ζουν ακόμα στον υλικό κόσμο.

     ο επιστήμονας

Ολοκλήρωσε τη βασική του εκπαίδευση στο Κάιρο και μετά ήρθε στην Αθήνα για σπουδές. Ήθελε να γίνει ηθοποιός «του δρόμου» αλλά η ζωή το έφερε και σπούδασε άλλες επιστήμες. Αναφέρουμε ενδεικτικά: Νομικά (Εγκληματολογία), Κινηματογράφο, Εθνογραφία. Μέσα από αυτές τις σπουδές και έρευνες κατέληξε σε μια μεγάλη του αγάπη, τις Επιστήμες Αγωγής του Ανθρώπου.

Όταν ξεκινούσε την επαγγελματική του σταδιοδρομία γρήγορα κατάλαβε ότι δεν θα ήταν δυνατόν να περάσει τη ζωή του αντιδικώντας σαν δικηγόρος. Γι’ αυτό προτίμησε να ασχοληθεί με τον κινηματογράφο. Διηύθυνε μαζί με την Ειρήνη Καλκάνη την Ανώτερη Σχολή Κινηματογράφου που λειτουργούσε με την έγκριση του υπουργείου Παιδείας, από όπου απεφοίτησαν μεγάλοι σκηνοθέτες του ελληνικού χώρου. Αυτή ήταν μια θαυμάσια περιπέτεια, όπου η πειραματική εφαρμογή των μοντέρνων παιδαγωγικών στην τέχνη του κινηματογράφου τον οδήγησε στο μοντέλο του σχολειού που αργότερα έγινε το Καφέ Σχολειό. Εντωμεταξύ ασχολήθηκε με τον εκπαιδευτικό κινηματογράφο και την εκπαιδευτική τηλεόραση. Όμως, κατάλαβε ότι, αν αυτό το έργο το παρουσίαζε κάποιος εκπαιδευτικός που δεν ήταν κατάλληλα προετοιμασμένος, το κινηματογραφικό έργο ήταν περίπου άχρηστο. Και έτσι συνέχισε εκπαιδεύοντας εκπαιδευτικούς και άλλες ειδικότητες που είχαν να κάνουν με τον άνθρωπο.

Το μεγαλύτερο μέρος της επαγγελματικής του ζωής το πέρασε στο χώρο της Εκπαίδευσης. Ο Κώστας Φωτεινός ήταν Διδάκτορας του Πανεπιστημίου της Σορβόννης στην Εθνογραφία (doctorat d΄ etat), πανεπιστημιακός καθηγητής και ερευνητής, από το 1965 έως το 2000. Δίδαξε στο Παρίσι, πρώτα στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης όπου πήρε μέρος στην ομάδα ερευνών του Jean Rouch και στη συνέχεια στο Πανεπιστήμιο της Ναντέρ. Το 1969 έγινε καθηγητής στη Σχολή των Επιστημών Αγωγής στο Πανεπιστήμιο του Μοντρεάλ στον Καναδά. Επίσης, από το 1969,ήταν ειδικός στις υπηρεσίες της UNESCO σε θέματα επικοινωνίας και ανθρώπινων σχέσεων, σύμβουλος του Υπουργείου Παιδείας του Κεμπέκ, σύμβουλος στη διάθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας, σύμβουλος στη διάθεση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Ίδρυσε και διηύθυνε στο Πανεπιστήμιο του Μοντρεάλ το Εργαστήριο Έρευνας «Cafe Ecole» και στην Αθήνα τον Οργανισμό «Κώστας Φωτεινός Καφέ Σχολειό». Οι έρευνες του Κώστα Φωτεινού έγιναν σύντομα γνωστές διεθνώς. Σαν αποτέλεσμα λειτούργησαν εργαστήρια «Cafe Ecole» σε πολλά πανεπιστήμια, όπως στο Μπέρκλεϋ (Η.Π.Α.), το Πουατιέ (Γαλλία), την Κονσταντίν (Αλγέρι) και την Σενεγάλη.

Συνεργάστηκε στενά με το Ινστιτούτο Alfred Adler που σήμερα ονομάζεται Adler School of Professional Psychology και βρίσκεται στο Σικάγο.

Παρ’ όλες τις επιστημονικές του διακρίσεις και την κοινωνική αναγνώριση που έχαιρε από τη δραστηριότητά του σ’ αυτές, εξακολουθούσε να λέει ότι η κύρια δουλειά του ανθρώπου είναι να βρει τον Εαυτό και να αναγνωρίσει συνειδητά τη θέση του στο σύμπαν.
Κάποια στιγμή τον ρώτησαν: «Κύριε Φωτεινέ, τι επαγγέλλεσθε;» Και κείνος απάντησε: «Κώστας Φωτεινός». «Όχι, δεν ρωτήσαμε το όνομά σας. Τι δουλειά κάνετε;» Και κείνος πάλι απάντησε: «Κώστας Φωτεινός. Και ξέρετε τι δύσκολο επάγγελμα που είναι;»

     ο αναζητητής-ο ερευνητής

Έψαξε στα όρια του κόσμου, ταξίδεψε πολύ στα πλαίσια της επαγγελματικής του ζωής, μελέτησε κι ερεύνησε σε βάθος τις παραδόσεις και τις επιστήμες. Η επιστημονική μέθοδος του πειράματος και της παρατήρησης έγινε ο καθημερινός τρόπος της ζωής του και τα πορίσματα των ερευνών του τα μοιραζόταν με όλους μας. Αυτός ήταν ο ερευνητής της ζωής.

Μας είχε μιλήσει για τα ταξίδια του στην Αφρική, όπου έκανε έρευνα πάνω στις ιεροτελεστίες των γηγενών, με τις οποίες συνόδευαν τους νεκρούς τους. Στη διάρκεια μιας έρευνας διέκρινε μια γυναίκα να είναι κρυμμένη πίσω από ένα δέντρο και να τον ακούει πολύ προσεκτικά. Του έκανε εντύπωση το γεγονός αυτό, της ζήτησε να πλησιάσει και τη ρώτησε:
«Τι αναζητάς;» Κι εκείνη με σπαστά αγγλικά, ταπεινά, απάντησε:
«I love me best, when I with you». (Με αγαπώ περισσότερο όταν είμαι μαζί σου). Ήταν μια ιθαγενής που αναγνώρισε μέσα από τον Φωτεινό την όψη της θείας διάστασης της αγάπης που ανυψώνει τον άνθρωπο και τον τοποθετεί στη θέση που του ανήκει.

Μελέτησε τις παραδόσεις, όπως την ορθόδοξη χριστιανική, τη βουδιστική (στο Τόκιο και στο Κιότο), την ταοϊστική, την ινδιάνικη, των Λαπώνων και διαφόρων φυλών της Αφρικής με επί τόπου έρευνες. Έτσι, την εποχή που ασχολήθηκε με την ορθόδοξη χριστιανική παράδοση, επισκεπτόταν συχνά το Άγιο Όρος και είναι γνωστά τα άρθρα του στον Καναδά και στην Ελλάδα για την «Πρακτική του Ασκητισμού στο Άγιο Όρος για την άσκηση των εκπαιδευτικών». Και οι εμπειρίες του από όλες τις παραδόσεις αναφέρονται στα βιβλία του.

Ήταν ένας εραστής της ζωής, σε τέτοιο βαθμό, που είχε γίνει ένα μαζί της και που τελικά είχε γίνει ο ίδιος η ζωή.

     ο συγγραφέας-ο παραμυθάς

Δεν θα σας μιλήσουμε εδώ για τον συγγραφέα Κώστα Φωτεινό. Τα έργα του θα τα βρείτε αναλυτικά στον κατάλογο των εκδόσεών μας στο τέλος αυτού του έντυπου. Εδώ θέλουμε να σας μιλήσουμε για τον παραμυθά Φωτεινό, αυτόν που μας έκανε να κρεμόμαστε από τα χείλη του κάθε φορά που ξεκινούσε να μας μιλήσει για μια καινούργια θεωρία, γιατί ξέραμε ότι ένα ακόμα παραμύθι ξεκινά. Η θεωρία των κβάντα, για παράδειγμα, από ακατανόητη θεωρία για τους περισσότερους από μας, γινόταν μέσα από τα χείλη του ένα φανταστικό παραμύθι, μια ιστορία καθημερινή και ταυτόχρονα απόλυτα κατανοητή από μας τους μη γνώστες της φυσικής. Μια ιστορία ερωτική, όπου όταν ο εραστής καλεί την αγάπη του, εκείνη ανταποκρίνεται αμέσως και «αγκαλιάζει αυτό από το οποίο αγκαλιάζεται». Όλα για κείνον ήταν ιστορίες αγάπης. Οι σχέσεις των παιδιών με τους γονείς, οι σχέσεις του ζευγαριού, οι σχέσεις στη δουλειά μας, η σχέση μας με τη φύση, η σχέση μας με την κοινωνία, με την παιδεία, με την πολιτική, με το σύμπαν, όλα τα έβλεπε σαν σχέσεις ερωτικής αγάπης. Και αυτόν τον δρόμο μάς άνοιγε μέσα από τα παραμύθια του που ήταν όλα επιστημονικά τεκμηριωμένα. Ήταν ο κατεξοχήν επιστήμονας που ένωσε τις επιστήμες με τις παραδόσεις.

     είπαν για τον κώστα φωτεινό και το έργο του

«Εκπαιδευτής είναι “ο Άνθρωπος ανάμεσα στον Ουρανό και τη Γη”. Διευκολύνει το δρόμο των όντων και των πραγμάτων και ασκεί τη Μεγάλη Παιδεία, την Παιδεία του Βάθους, που δίνει ζωή και προστατεύει, και την Παιδεία του Όφελους, που έχει μορφή και μορφοποιεί». Έτσι περιγράφει ο Κωνσταντίνος Φωτεινός τον εκπαιδευτή στην “Παιδεία του Βάθους”. Για μένα που τον γνωρίζω από το 1973, τότε που και οι δυο ξεκινούσαμε το δρόμο μας στη Σχολή των Επιστημών Αγωγής, τέτοιος εκπαιδευτής είναι ο ίδιος.

Ο μεγάλος ανθρωπισμός του Κώστα Φωτεινού αναγνωρίστηκε επίσης από το γεγονός ότι πρόσφατα προτάθηκε – κι η υποψηφιότητά του έγινε δεκτή – για ένα διεθνές βραβείο Alternative Nobel Prize, το Right Livelihood Award, που επιβραβεύει και καθιερώνει ένα όραμα κι ένα έργο που συμβάλλει στο να γίνει η ζωή στον πλανήτη μας πιο ανοιχτή και πιο σφαιρική, γεμάτη ελπίδα για τη θεραπεία των δεινών πάνω στη γη. Κι ακόμα, ένα έργο που μας καλεί να συλλογιστούμε τις βασικές αξίες της ανθρωπότητας.

Ήταν γνωστός για την ευρύτητα και το βάθος των γνώσεών του, την καλλιέργειά του, τη δομημένη κλινική του προσέγγιση, τη σταθερή ενθάρρυνση που έδινε σε όλους και το μοναδικό τρόπο να καταξιώνει τους ανθρώπους».
(Andre Morin, αφιέρωμα στον Κώστα Φωτεινό στο περιοδικό του πανεπιστημίου του Μοντρεάλ).

«Στη δύσκολη εποχή που ζούμε ο Κώστας Φωτεινός, οδηγεί προσωπικά, αλλά προσαρμοσμένα στις σύγχρονες ανάγκες, στην επιστροφή στον ολόκληρο άνθρωπο, στο αγαπημένο πλάσμα του Θεού, στο νέο Αδάμ, τον μόνο που μπορεί να μας αναγεννήσει την πίστη στον εαυτό μας.
Ο Κώστας Φωτεινός… το ανήσυχο πνεύμα… μεγάλος μύστης της Παιδείας και της Εκπαίδευσης… έψαχνε να βρει τον χαμένο παράδεισο μέσα στον εαυτό του. Προσπαθούσε να ανοίξει ρήγματα στο ανθρώπινο κέλυφός του, από όπου θα μπορούσε να βυθιστεί, για να συναντήσει τα άγνωστα πετράδια της ύπαρξής του. Το καταπληκτικό είναι ότι σε αυτή την καθοδική πορεία του στην άβυσσο του εαυτού του είχε από την αρχή μαζί του μαθητές, χωρίς να τους αναγκάζει, γιατί η κάθοδος αυτή ήταν ταυτόχρονα και άνοδος και όλοι το νιώθανε. Ήταν ένα παιδί που μένει έκθαμβο μπροστά στο θαύμα του σύμπαντος, μπροστά στο θαύμα του ανθρώπου, του κάθε ανθρώπου».
Χαράλαμπος Σταθάκης, νεφρολόγος, διευθυντής της μονάδος Τεχνητού Νεφρού στο Λαϊκό Νοσοκομείο Αθηνών.

«…πρέπει ξεκινώντας να ομολογήσω μιαν αναπηρία μου. Δεν είχα τη χαρά να γνωρίσω ως τώρα προσωπικά τον Κώστα Φωτεινό...
(Ο Οδυσσέας δεν ταξίδεψε ποτέ) είναι πραγματικά ένα βιβλίο έκπληξη με την έννοια ότι κατορθώνει να αναμειγνύει κατά τρόπο, θα έλεγε κανένας, λιτό όλη την ιστορία των ιδεών, από τον Όμηρο από τον οποίο αντλεί και το κεντρικό του σύμβολο, τον Πλάτωνα, έως τις πιο σύγχρονες προχωρημένες φιλοσοφικές ανθρωποκεντρικές φιλοσοφίες.
Αλλά ταυτοχρόνως είναι και ένα βιβλίο υπέρβασης όλων αυτών. Είναι μια προσωπική κατάκτηση. Μια εμπειρία ζωής, ένας τρόπος ζην.
Κώστας Γεωργουσόπουλος, καθηγητής φιλόλογος, συγγραφέας, κριτικός θεάτρου.
Από την παρουσίαση του βιβλίου του Κώστα Φωτεινού «Ο Οδυσσέας δεν ταξίδεψε ποτέ» στο Πνευματικό Κέντρο της Αθήνας.

     Η εκπαίδευση αντιμέτωπη με το σύνδρομο της αφθονίας

Του Yves Dubé
Εφημερίδα «Le Devoir»
26 Μαΐου 1990

Όταν ο Montaigne αναρωτιόταν πώς συνέβαινε και τα παιδάκια στη Γαλλία ενώ ήταν τόσο χαριτωμένα στη νηπιακή τους ηλικία, γίνονταν τόσο ανυπόφορα καθώς μεγάλωναν, άνοιγε διάπλατο το δρόμο στον Ζαν-Ζακ-Ρουσσώ.

Πράγματι αυτός ο διάσημος φιλόσοφος του 18ου αιώνα, κατηγόρησε ευθέως τους ομοίους του διακηρύσσοντας αυτό που, άλλωστε, είναι σ΄ όλους μας γνωστό: ότι δηλαδή, ο άνθρωπος γεννιέται καλός από τη φύση του και ότι η κοινωνία είναι αυτή που τον διαφθείρει.

Από τότε έχουν γίνει συζητήσεις επί συζητήσεων για την παιδαγωγική αυτή θέση, χαρακτηρίζοντάς την «επαναστατική». Έχουμε όμως όντως προχωρήσει προς μια λύση στο πρόβλημα που έχει τεθεί με μια ρεαλιστική και θετική επιστροφή στις παιδαγωγικές αρχές, που θα επέτρεπε να ελπίζουμε στη διατήρηση της αρχικής φύσης του ανθρώπου;

Όσον αφορά εμένα, μου επιτρέπω να αμφιβάλλω, ιδίως όταν σκέφτομαι τη σημερινή κοινωνική κατάσταση. Δεν θα ήταν υπερβολή αν καταλήγαμε στο συμπέρασμα ότι «εξελισσόμαστε» μέσα σε πλήρη παραλογισμό, για να μην χαρακτηρίσω διαφορετικά τη συμφορά μέσα στην οποία ζούμε. Αυτός ο ισχυρισμός μου φαίνεται πως δυστυχώς μπορεί να αποδοθεί σε ολόκληρο τον Δυτικό Κόσμο.

Μήπως η Σοφία θα μπορούσε να μας έρθει από κάποιο άλλο μέρος του Κόσμου; Δεν το πιστεύω. Θα έπρεπε πραγματικά κανείς να δηλώνει πλήρη άγνοια ή ανόητο παραλογισμό για να μην αντιληφθεί πως οι Σοφοί βρίσκονται παντού και ότι στον βαθμό που οι πεποιθήσεις του συγκλίνουν σε μια κοινή Υπέρτατη Αρετή, βρίσκονται και αυτοί μέσα σε κοσμικές αρχές αιώνιες και άφθαρτες. Όμως είναι τόσο βαθιά η απόφασή τους που δεν κάνουν κανένα αγώνα, καμιά μάχη, καμιά σταυροφορία, καθώς ξέρουν ΄΄ότι η πραγματική νίκη θα έρθει από μόνη της από τα βάθη της Ανθρώπινης Φύσης, όταν ο άνθρωπος αποφασίσει να επανεγκαθιδρύσει μέσα του την απόλυτη, την ουσιαστική Ενότητα.

Μέσα σε αυτό το πνεύμα ο Λάο Τσε έγραψε το κυριότερο βιβλίο του, το Ταό Τε Κινγκ. Αυτό το εμπνευσμένο έργο έμελλε να φωτίσει πρώτα όλον τον Ασιατικό Κόσμο και ύστερα την πορεία του ανθρώπου μέσα στο Σύμπαν. Προϋπόθεση ήταν να δεχτεί ο άνθρωπος, να αναθεωρήσει κάποια δεδομένα στα οποία έδινε σπουδαιότητα που θεωρούσε απόλυτη, αν και βασικά ήταν τυχαία. (Έτσι γίνεται εξ’ άλλου κάθε φορά που χάνουμε την αίσθηση της σχετικότητας).

Αρκετά εύκολα μπορούμε να φανταστούμε πως το Ταό Τε Κινγκ απόκτησε εκατομμύρια πιστούς που δέχτηκαν να αλλάξουν ριζικά τον τρόπο ύπαρξής τους για να νιώσουν μέσα τους την Αρμονία του Μεγάλου Όλου.

Ο Κώστας Φωτεινός συγκέντρωσε τις σκέψεις του πάνω στο έργο αυτό, εφαρμοσμένες στον τομέα της εκπαίδευσης στο καινούργιο του βιβλίο «Η Παιδεία του Βάθους». Καθώς τα νήματα της σκέψης του πλέκονται με μια αξιοθαύμαστη ευστοχία και συγχρόνως με μια αυστηρότητα καθοριστική από κάθε άποψη, είναι αδύνατο να συνοψίσουμε το περιεχόμενο χωρίς να αλλοιώσουμετα στοιχεία που το συνιστούν. Όμως φαίνεται αρκετά καθαρά πως η ολοκληρωτική περιφρόνηση που έχει για την «Παιδεία του Άμεσου Κέρδους», τον φέρνει κοντά στην σκέψη των πιο γόνιμων πνευματικών συγγραφέων.

Γι’ αυτόν υπάρχει η «Μεγάλη Παιδεία», από την οποία απορρέει η «Παιδεία του Βάθους»που μεριμνά για την τάξη της «Παιδείας του Όφελους».

Θεωρώντας την απλότητα, την τάξη και την χρησιμότητα, τις τρεις απαραίτητες αρετές του Εκπαιδευτή, ο συγγραφέας επιζητεί να καθορίσει εκείνες τις ιδιότητες των Δασκάλων που μπορούν να κινήσουν «τους εκπαιδευόμενους» να αποφύγουν την αναξιότητα των ανθρώπων, που είναι οπαδοί της «Παιδείας του άμεσου κέρδους»και να συνειδητοποιήσουν την Υπέρτατη Αρετή που υπάρχει μέσα σε κάθε άνθρωπο ο οποίος αφού βιώσει το εξαγνιστικό κενό, ψάχνει να βρει μέσα του - σύμφωνα με τους εσωτερικούς νόμους της φύσης του - τα στοιχεία που συνιστούν τη «Μεγάλη Παιδεία».

Άποψη ιδεαλιστική για κάποιους, μαγική ή οπισθοδρομική, ακόμα και αντιδραστική για άλλους. Πάντως η σύνθεση του «έμφυτου» (των τριών σωμάτων: του φυσικού, του ψυχολογικού και του πνευματικού) γίνεται μόνο πολύ αργά, μέσα στα σιωπηλά κύματα της εσωτερικής αναζήτησης των διανομέων της ζωής και μέσα στη σκέψη που μένει προσηλωμένη σ’ αυτή την Ενότητα, τη χτισμένη πάνω στο «αόρατο, το ανήκουστο και το ανέγγιχτο».

Ο συγγραφέας μας προειδοποιεί πως κι αν ακόμα αυτή η Ενότητα είναι τόσο «αδιαπέραστη όταν την κοιτάμε από πάνω», γίνεται «πολύ διαυγής όταν την κοιτάμε από κάτω», μέσα στα βάθη του δημιουργικού κενού, που κάθε άνθρωπος οφείλει να ανακαλύψει μέσα του. Όταν μπούμε μέσα σ’ αυτόν τον κόσμο, αρχίζουμε να αντιλαμβανόμαστε καλύτερα ετούτο το επικίνδυνα ζωντανό παράδοξο που λέγεται άνθρωπος.

Όπως κάθε βιβλίο Ζωής, η «Παιδεία του Βάθους» αξίζει πολύ περισσότερο από μια απλή ανάγνωση. Επιβάλλεται να επανερχόμαστε συχνά σε αυτήν, για να αντλούμε σοφία και ανακούφιση, με τη ζωηρή πίστη πως ποτέ δεν θα μπορέσουμε να εξαντλήσουμε τα ευεργετικά της διδάγματα.

Αντιμετωπίζοντας την υπεραφθονία μέσα στην οποία ζούμε και που μας κάνει να τυφλωνόμαστε από τα υλικά πράγματα - όταν δεν φτάνουμε μέχρι την βαθιά αηδία, ή, ως το σημείο να επιθυμούμε άκριτα τον πρώιμο θάνατο - η βαθιά επιθυμία να ξαναφτιάξουμε έναν κόσμο πιο ισορροπημένο σύμφωνα με τους νόμους της φύσης - αυτής της φύσης της τόσο πολύτιμης για τον Montaigne, τον Ζαν - Ζακ Ρουσσώ και τον Λάο Τσε - ενεργοποιεί τις αισθήσεις μας μ’ ένα άρωμα αρμονικό συγχρόνως ανέλπιστα παραδεισένιο.


ΧΑΡΤΗΣ GOOGLE

Προβολή μεγαλύτερου χάρτη